BÀI 3: NHỮNG DI TÍCH LỊCH SỬ VÀ DANH LAM THẮNG CẢNH
(Văn bản thông tin)
Văn bản 1: VƯỜN QUỐC GIA CÚC PHƯƠNG
Thời gian thực hiện: 2 tiết
I. MỤC TIÊU
1. Về kiến thức:
- Đặc điểm của VB giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử, bài phỏng vấn; mối quan hệ giữa đặc điểm VB với mục đích của nó.
- Tác dụng của cách trình bày thông tin trong VB như: trật tự thời gian, quan hệ nhân quả, các đối tượng phân loại, so sánh và đối chiếu,...
- Thông tin cơ bản của VB; ý nghĩa của nhan đề trong việc thể hiện thông tin cơ bản của VB; vai trò của các chi tiết quan trọng trong VB; quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ và phương tiện phi ngôn ngữ (như đồ thị, sơ đồ) dùng để biểu đạt thông tin trong VB.
- Cách đọc hiểu VB thông tin giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử.
2. Về năng lực:
2.1. Năng lực chung
- Năng lực tự chủ và tự học: Biết chủ động, tích cực thực hiện những công việc của bản thân trong học tập.
- Năng lực giao tiếp, hợp tác: Hiểu rõ nhiệm vụ của nhóm; đánh giá được khả năng của mình và tự nhận công việc phù hợp với bản thân.
2.2. Năng lực đặc thù
- Nhận biết và phân tích được đặc điểm của VB giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử, bài phỏng vấn; chỉ ra được mối quan hệ giữa đặc điểm VB với mục đích của nó.
- Nhận biết và phân tích được tác dụng của cách trình bày thông tin trong VB như: trật tự thời gian, quan hệ nhân quả, các đối tượng phân loại, so sánh và đối chiếu,...
- Phân tích được thông tin cơ bản của VB; giải thích được ý nghĩa của nhan đề trong việc thể hiện thông tin cơ bản của VB.
- Đánh giá được vai trò của các chi tiết quan trọng trong VB.
- Nhận biết và phân tích được quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ và phương tiện phi ngôn ngữ (như đồ thị, sơ đồ) dùng để biểu đạt thông tin trong VB.
- Liên hệ, vận dụng được những điều đã đọc từ VB để giải quyết một vấn đề trong cuộc sống.
- Nhận biết được nghĩa và cách dung tên viết tắt các tổ chức quốc tế quan trọng.
- Viết được văn bản thuyết minh về một danh làm thắng cảnh hay di tích lịch sử, có sử dụng các sơ đồ, bảng biểu, hình ảnh minh họa.
- Thuyết minh được về một danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử có sử dụng các sơ đồ, bảng biểu, hình ảnh minh họa.
3. Về phẩm chất:
Có ý thức bảo vệ các di sản văn hoá, tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ, phát huy giá trị của di sản văn hoá.
* Lồng ghép ĐĐLS: giữ gìn, bảo tồn, phát huy trân trọng các giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
- SGK, SGV; Một số video, tranh ảnh liên quan đến nội dung bài học.
- Máy chiếu; Giấy A1 hoặc bảng phụ để HS làm việc nhóm; Phiếu học tập.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. Hoạt động 1: Xác định vấn đề (10 phút)
a. Mục tiêu:
- Bước đầu nhận ra ý nghĩa của chủ điểm.
- Xác định được thể loại chính và câu hỏi lớn của bài học.
b. Nội dung:
   GV cho HS xem hình ảnh, theo em đây là danh lam thắng nào của tỉnh Cà Mau? Em có thể giới thiệu sơ lược về nơi này?
Hòn Đá Bạc
c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS.
d. Tổ chức thực hiện:
*Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV cho HS xem hình ảnh, theo em đây là danh lam thắng nào của tỉnh Cà Mau? Em có thể giới thiệu sơ lược về nơi này? Chúng ta nên ứng xử như thế nào đối với các danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử? Vì sao?
*Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
- HS chia sẻ cảm nghĩ
*Bước 3: Báo cáo, thảo luận:
GV mời một vài HS xung phong trả lời câu hỏi.
HS trả lời câu hỏi
*Bước 4: Kết luận, nhận định:
- Nhận xét câu trả lời của HS, bổ sung thêm thông tin (nếu cần)
2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới (60 phút)
* Hoạt động 2.1: Tri thức ngữ văn
a. Mục tiêu:
- Kích hoạt kiến thức nền về VB thông tin đã học.
- Bước đầu nhận biết được đôi nét cơ bản về VB giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử, cách trình bày thông tin theo các đối tượng phân loại, phương tiện phi ngôn ngữ.
b. Nội dung:
Nhóm 2 HS thực hiện nhiệm vụ học tập theo mẫu phiếu sau:
PHIẾU HƯỚNG DẪN TÌM HIỂU TRI THỨC NGỮ VĂN
1. Trả lời ngắn gọn các câu hỏi sau:
a. Theo em, VB thông tin khác với VB văn học hoặc VB nghị luận ở những điểm gì? Kể tên một số VB thông tin đã học. Chúng ta cần chú ý điều gì khi đọc hiểu VB thông tin?

b. Theo em, thế nào là một VB giới thiệu danh lam thắng cảnh hay di tích lịch sử thú vị, hấp dẫn và lôi cuốn người đọc?

c. Ở các lớp dưới, em đã học về những cách trình bày thông tin nào trong VB thông tin? Dấu hiệu nhận diện các cách trình bày ấy trên VB là gì?

d. Phương tiện phi ngôn ngữ trong VB thông tin gồm những loại nào? Tác dụng của việc sử dụng các phương tiện ấy trong VB là gì?

2. Đọc nội dung về VB giới thiệu danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử trong SGK và hoàn thành bảng tóm tắt sau:
TÓM TẮT ĐẶC ĐIỂM VĂN BẢN GIỚI THIỆU DANH LAM
THẮNG CẢNH HOẶC DI TÍCH LỊCH SỬ
Mục đích viết
Cấu trúc
Đặc điểm hình thức
Cách trình bày thông tin
3. Đọc nội dung về Cách trình bày thông tin theo các đối tượng phân loại trong SGK và xác định dấu hiệu nhận diện của cách trình bày ấy trên VB.


4. Đọc mục Phương tiện phi ngôn ngữ trong SGK và chỉ ra một hiểu biết mới về đơn vị kiến thức này mà em học vừa học được.


c. Sản phẩm: Câu trả lời của nhóm HS.
d. Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV&HS
Dự kiến sản phẩm
* Bước 1: Giao nhiệm vụ (GV)
(như mục nội dung)
* Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS thảo luận, thực hiện phiếu học tập theo nhóm đôi
* Bước 3: Báo cáo thảo luận
- HS trình bày sản phẩm
- GV gọi hs nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.
* Bước 4: Kết luận, nhận định
- Nhận xét phần chuẩn bị của HS, nhận xét sản phẩm trình bày của HS cũng như lời bổ sung của HS khác (nếu có).
I. Tri thức Ngữ văn:
1/ Văn bản giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử.
- Mục đích viết
- Cấu trúc:
- Đặc điểm hình thức
-Về cách trình bày văn bản thông tin
2/ Cách trình bày thông tin theo các đối tượng phân loại
- Theo trật tự thời gian, quan hệ nhân quả, mức độ quan trọng của đối tương,
- So sánh và đối chiếu,
- Theo các đối tượng phân loại
+ Giới thiệu tổng quan, khái quát
+ Giới thiệu chi tiết
3/ Phương tiện phi ngôn ngữ:
- Hình ảnh, đồ thị, sơ đồ, bảng biểu…
Hoạt động 2.2: Trải nghiệm cùng văn bản
a.Mục tiêu: Kích hoạt được kiến thức nền liên quan đến VB; tạo tâm thế trước khi đọc.
b.Nội dung:
Cá nhân HS đọc thầm VB, tạm dừng ở các thẻ đọc và thực hiện theo nội dung yêu cầu của thẻ Suy luận và thẻ Tóm tắt trong SGK, ghi câu trả lời ngắn gọn vào giấy ghi chú dán vào vị trí thẻ tương ứng.
c. Sản phẩm: Phần ghi chép của HS cho câu hỏi ở phần Trải nghiệm cùng VB.
d. Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV&HS
Dự kiến sản phẩm
*B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
GV giao nhiệm vụ như mục nội dung.
*B2: Thực hiện nhiệm vụ:
- HS làm việc theo nhóm.
- GV quan sát, gợi mở (nếu cần).
*B3: Báo cáo, thảo luận:
- Đại diện nhóm báo cáo.
- Các nhóm khác theo dõi, nhận xét, bổ sung, phản biện (nếu có).
*B4: Kết luận, nhận định:
- GV nhận xét quá trình tương tác, thảo luận nhóm của HS.
- Chốt kiến thức, chuyển dẫn sang mục sau
II. Trải nghiệm cùng văn bản
1. Đọc
2. Tìm hiểu chung:
- Xuất xứ:
- Thể loại: văn bản thông tin
*Hoạt động 2.3: Suy ngẫm và phản hồi
a. Mục tiêu:
- Nhận biết và phân tích được đặc điểm của VB giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử; chỉ ra được mối quan hệ giữa đặc điểm VB với mục đích của nó.
- Biết chủ động, tích cực thực hiện những công việc của bản thân trong học tập.
b. Nội dung:
1/ (NV1) Nhóm 4 HS thực hiện những nhiệm vụ sau:
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
a. Đặc điểm cấu trúc của VB giới thiệu một danh lam thắng cảnh được thể hiện trong VB Vườn Quốc gia Cúc Phương:
Gợi ý: Theo em, cấu trúc của VB thông tin thường gồm những yếu tố/ phần nào? Chức năng của những phần ấy là gì? Cấu trúc của VB giới thiệu một danh lam thắng cảnh có đặc điểm như thế nào?
Cấu trúc của văn bản giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử
(1)
Cấu trúc của văn bản
Vườn Quốc gia Cúc Phương
(2)
Phần …..:
b. Đặc điểm hình thức của VB giới thiệu một danh lam thắng cảnh được thể hiện trong VB Vườn Quốc gia Cúc Phương:
Đặc điểm hình thức của văn bản giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử
Đặc điểm hình thức của
văn bản Vườn Quốc gia Cúc Phương
…………
…………
…………
…………
c. Đặc điểm cách trình bày thông tin của VB giới thiệu một danh lam thắng cảnh được thể hiện trong VB Vườn Quốc gia Cúc Phương:
Gợi ý: VB giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử thường sử dụng (những) cách trình bày thông tin nào? VB Vườn Quốc gia Cúc Phương sử dụng (những cách trình bày thông tin nào? Xác định dấu hiệu nhận biết của các cách trình bày ấy trong VB Vườn Quốc gia Cúc Phương.



2/(NV2) Mục đích viết của VB Vườn Quốc gia Cúc Phương là gì? Nội dung chính của phần VB ấy là gì và có quan hệ như thế nào với mục đích của VB? Nếu phần VB ấy chọn cách trình bày thông tin theo kiểu khác thì có thể hiện được nội dung chính không? Vì sao? Từ đó, em có nhận xét gì về vai trò của cách trình bày thông tin đối với mục đích của VB?
3/ (NV3) Hoàn thành phiếu sau:
PHIẾU HỌC TẬP SỐ
a. Tìm trong VB Vườn Quốc gia Cúc Phương ít nhất hai đoạn trích cho thấy sự xuất hiện của yếu tố miêu tả và hoàn thành bảng sau:
Một số đoạn trích có yếu tố miêu tả
Nội dung chính của đoạn trích
Sự thể hiện của yếu tố miêu tả
Vai trò của yếu tố miêu tả trong
đoạn trích
b. Việc sử dụng yếu tố miêu tả trong VB trên có làm ảnh hưởng đến mục đích cung cấp thông tin chính xác về thắng cảnh không? Vì sao?
Trả lời:
* Trình bày: Nhiệm vụ (1), (3) trình bày trên giấy A1; nhiệm vụ (2) trình bày miệng.
c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS
d. Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV&HS
Dự kiến sản phẩm
*B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
GV giao nhiệm vụ như mục nội dung(NV1)
*B2: Thực hiện nhiệm vụ:
- HS làm việc cá nhân, nhóm
- GV quan sát, gợi mở(nếu cần)
*B3: Báo cáo, thảo luận:
- Đại diện nhóm trình bày.
- Các nhóm khác lắng nhận xét, bổ sung (nếu cần).
*B4: Kết luận, nhận định:
- GV nhận xét về thái độ học tập và sản phẩm của nhóm HS.
- Chốt kiến thức và chuyển dẫn vào mục sau.
II. Suy ngẫm và phản hồi
1/ Đặc điểm của văn bản giới thiệu một danh lam thắng cảnh
a. Về cấu trúc:
-Phần mở đầu: Giới thiệu khái quát về Vườn Quốc gia Cúc Phương.
- Phần nội dung: Giới thiệu hệ thống những phương diện khác nhau (quần thể động, thực vật; cảnh quan thiên nhiên và giá trị văn hoá) làm nên sức hấp dẫn, thú vị của rừng Cúc Phương.
- Phần kết thúc: Nhận xét khái quát về giá trị của rừng Quốc gia Cúc Phương; qua đó bày tỏ tình cảm, thái độ của người viết dành cho khu rừng.
b. Về đặc điểm hình thức
- Hệ thống hai đề mục (Quần thể động, thực vật; Cảnh quan thiên nhiên và giá trị văn hoá) để làm nổi bật thông tin;
- Từ ngữ chuyên ngành sinh học (ví dụ: quần thể động thực vật, tầng rừng, cây gỗ tán, cây bụi, thảm tươi, dây leo thân gỗ, kí sinh, bì sinh, chò xanh, chò chỉ, sấu,…), khảo cổ (ví dụ: di chỉ, di cốt), văn hoá (ví dụ: người Mường, nhà sàn, lễ hội cồng chiêng, phong tục, tập quán,…).
- Từ ngữ giàu giá trị miêu tả, biểu cảm: nổi tiếng, hấp dẫn, khoáng đạt, bao la, kì vĩ, phong phú, quái dị, khổng lồ, đa dạng, tưng bừng, lấp lánh, lung linh, huyền hoặc, xào xạc, dập dìu,…
- Hình ảnh minh hoạ.
c. Về cách trình bày thông tin
- Trình bày thông tin theo quan hệ nhân quả.
- Trình bày thông tin theo cách phân loại đối tượng.
*B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
GV giao nhiệm vụ như mục nội dung(NV2)
*B2: Thực hiện nhiệm vụ:
- HS làm việc cá nhân, nhóm
- GV quan sát, gợi mở(nếu cần)
*B3: Báo cáo, thảo luận:
- Đại diện nhóm trình bày.
- Các nhóm khác lắng nhận xét, bổ sung (nếu cần).
*B4: Kết luận, nhận định:
- GV nhận xét về thái độ học tập và sản phẩm của nhóm HS.
- Chốt kiến thức và chuyển dẫn vào mục sau.
2/ Vai trò của cách trình bày văn bản thông tin
- Cách trình bày này cung cấp rõ những biểu hiện cụ thể về sự đa dạng, phong phú của hai hệ thống cơ bản, quan trọng (thực vật, động vật) làm nên quần thể động thực vật của một khu rừng.
- Thông tin cơ bản của phần VB (Quần thể động, thực vật) được trình bày đầy đủ, thuyết phục và góp phần thực hiện mục đích của VB.
*B1: Chuyển giao nhiệm vụ:
GV giao nhiệm vụ như mục nội dung(NV3)
*B2: Thực hiện nhiệm vụ:
- HS làm việc cá nhân, nhóm
- GV quan sát, gợi mở(nếu cần)
*B3: Báo cáo, thảo luận:
- Đại diện nhóm trình bày.
- Các nhóm khác lắng nhận xét, bổ sung (nếu cần).
*B4: Kết luận, nhận định:
- GV nhận xét về thái độ học tập và sản phẩm của nhóm HS.
- Chốt kiến thức và chuyển dẫn vào mục sau.
3/ Tác dụng của yếu tố miêu tả trong văn bản thông tin
a. Yếu tố miêu tả: (Sgk)
b. Yếu tố miêu tả ấy còn giúp người đọc hình dung thông tin một cách sinh động, hấp dẫn, cụ thể hơn và giúp người viết thể hiện được tình cảm của mình dành cho danh lam thắng cảnh.
3. Hoạt động 3: Luyện tập (20 phút)
a. Mục tiêu: Đánh giá được vai trò của các chi tiết quan trọng trong VB.
b. Nội dung:
(1) Việc loài voọc mông trắng vốn không còn tồn tại ở nơi nào khác trên thế giới, ngoài Vườn Quốc gia Cúc Phương ở Việt Nam cho thấy điều gì về môi trường sinh thái của Cúc Phương?
(2) Khi giới thiệu về đặc điểm quần thể động, thực vật của Vườn Quốc gia Cúc Phương, tại sao tác giả không chọn chi tiết khác mà lại đề cập chi tiết loài vọoc mông trắng được chọn làm biểu tượng của vườn? Từ đó, em nhận xét như thế nào về vai trò của chi tiết ấy trong VB?
c. Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh.
d. Tổ chức thực hiện:
*Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: GV giao nhiệm vụ cho HS như mục nội dung.
*Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
- HS làm việc cá nhân.
- GV quan sát, gợi mở (nếu cần).
*Bước 3: Báo cáo, thảo luận:
- Trình bày cá nhân.
- Các HS khác theo dõi, nhận xét, bổ sung (nếu có).
*Bước 4: Kết luận, nhận định:
- GV nhận xét thái độ tích cực chủ động và mức độ hoàn thành nhiệm vụ học tập của HS.
* Lồng ghép ĐĐLS: giữ gìn, bảo tồn, phát huy trân trọng các giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc;
4. Hoạt động 4: Vận dụng (10 phút)
a. Mục tiêu:
* Lồng ghép ĐĐLS: Liên hệ, vận dụng được những điều đã đọc từ VB để giải quyết một vấn đề trong cuộc sống.
b. Nội dung: Thiết kế một poster để giới thiệu về vẻ đẹp của Vườn quốc gia Cúc Phương.
c. Sản phẩm: Sản phẩm của HS.
d. Tổ chức thực hiện:
*B 1. Chuyển giao nhiệm vụ ( Giao nhiệm vụ cho HS như mục nội dung).
*B 2. Thực hiện nhiệm vụ:
Cá nhân HS thực hiện dựa vào bảng kiểm bên dưới
*B 3. Báo cáo, thảo luận: HS bày poster trên bảng tin học tập của lớp và đánh giá lẫn nhau dựa trên tiêu chí bảng kiểm GV đã cung cấp.
*B 4. GV kết luận, nhận định:
- GV nhận xét kết quả thực hiện nhiệm vụ của HS theo bảng kiểm sau
Bảng kiểm poster giới thiệu về Vườn Quốc gia Cúc Phương
Tiêu chí
Đạt
Chưa đạt
Nội dung
Giới thiệu được ít nhất hai vẻ đẹp của Vườn Quốc gia Cúc Phương
Trình bày thông tin chính xác về Vườn Quốc gia Cúc Phương
Hình thức
Bố cục cân đối, hài hoà
Lựa chọn được kiểu chữ, cỡ chữ và màu chữ phù hợp
Sử dụng đa dạng và hiệu quả phương tiện phi ngôn ngữ
Không mắc lỗi chính tả, dùng từ, viết câu
Thể hiện được sự sáng tạo trong cách trình bày sản phẩm


Văn bản 2: NGỌ MÔN
(Theo Lê Đình Phúc)
I. MỤC TIÊU
1.Về kiến thức:
- Đặc điểm của VB giới thiệu di tích lịch sử, mối quan hệ giữa đặc điểm VB với mục đích của nó.
- Tác dụng của cách trình bày thông tin trong VB như: trật tự thời gian, quan hệ nhân quả, các đối tượng phân loại, so sánh và đối chiếu,...
- Thông tin cơ bản của VB; ý nghĩa của nhan đề trong việc thể hiện thông tin cơ bản của VB; vai trò của các chi tiết quan trọng trong VB; quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ và phương tiện phi ngôn ngữ (như đồ thị, sơ đồ) dùng để biểu đạt thông tin trong VB.
- Cách đọc hiểu VB thông tin giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử.
2. Về năng lực:
2.1. Năng lực chung
- Năng lực tự chủ và tự học: Biết chủ động, tích cực thực hiện những công việc của bản thân trong học tập.
- Năng lực giao tiếp, hợp tác: Hiểu rõ nhiệm vụ của nhóm; đánh giá được khả năng của mình và tự nhận công việc phù hợp với bản thân.
2.2. Năng lực đặc thù
- Nhận biết và phân tích được đặc điểm của VB giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử, bài phỏng vấn; chỉ ra được mối quan hệ giữa đặc điểm VB với mục đích của nó.
- Nhận biết và phân tích được tác dụng của cách trình bày thông tin trong VB như: trật tự thời gian, quan hệ nhân quả, các đối tượng phân loại, so sánh và đối chiếu,...
- Phân tích được thông tin cơ bản của VB; giải thích được ý nghĩa của nhan đề trong việc thể hiện thông tin cơ bản của VB.
- Đánh giá được vai trò của các chi tiết quan trọng trong VB.
- Nhận biết và phân tích được quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ và phương tiện phi ngôn ngữ (như đồ thị, sơ đồ) dùng để biểu đạt thông tin trong VB.
* Giáo dục: Liên hệ, vận dụng được những điều đã đọc từ VB để giải quyết một vấn đề trong cuộc sống.
3-/ Về phẩm chất:
* Giáo dục ĐĐLS: Có ý thức bảo vệ các di sản văn hoá, tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ, phát huy giá trị của di sản văn hoá.
II-/THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
- SGK, SGV; Một số video, tranh ảnh liên quan đến nội dung bài học.
- Máy chiếu; Giấy A1 hoặc bảng phụ để HS làm việc nhóm; Phiếu học tập.
III-/TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1. Hoạt động 1: Mở đầu
1. Chuẩn bị đọc
a. Mục tiêu: Kích hoạt được kiến thức nền liên quan đến VB; tạo tâm thế trước khi đọc.
b. Sản phẩm: Nội dung trả lời miệng của HS ở giai đoạn Chuẩn bị đọc.
c. Tổ chức thực hiện:
* Giao nhiệm vụ học tập: Nhóm 2 HS trao đổi về những nội dung Chuẩn bị đọc đã thực hiện ở nhà.
? Em muốn biết những thông tin gì khi đọc văn bản giới thiệu về một di tích lịch sử?
* Thực hiện nhiệm vụ: Nhóm HS thực hiện nhiệm vụ.
* Báo cáo, thảo luận: Đại diện 1 – 2 nhóm HS trả lời. Các nhóm HS khác nhận xét, bổ sung.
- Khi đọc văn bản giới thiệu về một di tích lịch sử, em muốn biết một số thông tin cơ bản về di tích lịch sử như thời điểm ra đời, hoàn cảnh ra đời, đặc điểm kiến trúc, kết cấu, ý nghĩa và giá trị lịch sử của di tích lịch sử đó….
* Kết luận, nhận định: GV nhận xét kết quả thực hiện nhiệm vụ Chuẩn bị đọc. Trên cơ sở đó, GV dẫn dắt vào bài học.
2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới
2. Trải nghiệm cùng văn bản
a. Mục tiêu:
– Vận dụng kĩ năng đọc đã học ở lớp trước như Theo dõi, Đọc quét trong quá trình đọc trực tiếp VB.
– Chia sẻ được kết quả thực hiện ở nhà của nội dung Trải nghiệm cùng VB.
b. Sản phẩm: Câu trả lời của HS cho những câu hỏi ở phần Trải nghiệm cùng VB.
c. Tổ chức thực hiện:
* Giao nhiệm vụ học tập: Nhóm hai HS trao đổi với nhau về kết quả đọc trực tiếp ở nhà.
* Thực hiện nhiệm vụ: Nhóm HS thực hiện nhiệm vụ.
* Báo cáo, thảo luận: Đại diện 1 – 2 nhóm HS trình bày kết quả. Lưu ý HS cần trình bày rõ: (1) số lượng các thẻ đọc đã hoàn thành; (2) mức độ tương đồng và khác biệt về kết quả trả lời các thẻ đọc giữa các thành viên nhóm; (3) cách thức HS thực hiện các kĩ năng (căn cứ trả lời) để tìm ra các câu trả lời.
1, Theo dõi: Xác định cách trình bày thông tin của đoạn văn này.
- Cách trình bày thông tin của đoạn văn này chính là cách trình bày thông tin theo trình tự không gian. Tác giả lần lượt miêu tả hệ thống nền đài theo trình tự miêu tả: miêu tả tổng thể, phần ở giữa, trong lòng mỗi cánh chữ U, các cửa Tả Dịch môn và Hữu Dịch môn.
2, Đọc quét: Theo tác giả bài viết, tên gọi lầu Ngũ Phụng bắt nguồn từ đâu?
- Tên gọi lầu Ngũ Phụng bắt nguồn từ việc phần trên của lầu tách ra khỏi bộ khung sườn thành 9 bộ mái riêng biệt, to nhỏ, cao thấp khác nhau, tạo nên sự nhấp nhô của các hình khối trong không gian giống như những con chim phượng đang bay.
* Kết luận, nhận định: GV đánh giá kết quả đọc trực tiếp của HS: thái độ của HS với việc đọc, số lượng và chất lượng câu trả lời cho hoạt động Trải nghiệm cùng VB, chỉ ra những điểm HS cần rèn luyện thêm ở hoạt động này.
3. Suy ngẫm và phản hồi
3.1. Tìm hiểu đặc điểm của văn bản giới thiệu một di tích lịch sử
a. Mục tiêu:
– Nhận biết và phân tích được đặc điểm của VB giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử; chỉ ra được mối quan hệ giữa đặc điểm VB với mục đích của nó.
– Biết chủ động, tích cực thực hiện những công việc của bản thân trong học tập.
b. Sản phẩm: Câu trả lời của nhóm HS về câu 1 trong SGK; thái độ tích cực, chủ động của HS trong quá trình tham gia các hoạt động nhóm.
c. Tổ chức thực hiện:
* Giao nhiệm vụ học tập: Nhóm 4 – 6 HS trả lời câu 1 trong SGK.(PHT1)
Gợi ý: Trước tiên, GV nêu câu hỏi gợi mở: VB giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử có những đặc điểm gì? Theo em, VB thông tin thường có thêm những yếu tố nào trong cấu trúc VB bên cạnh những phần cơ bản như mở đầu, nội dung chính và kết thúc? Em biết gì về sapo trong cấu trúc của VB thông tin? Sự khác nhau giữa VB có sapo và VB không có sapo là gì? Sau đó, HS có thể sử dụng bảng sau để trả lời câu hỏi: Văn bản Ngọ Môn thể hiện những đặc điểm nào của kiểu văn bản giới thiệu một di tích lịch sử? Dựa vào đâu mà em có thể xác định như vậy?
Đặc điểm của văn bản giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử
Các đặc điểm của văn bản giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử trong văn bản Ngọ Môn
Căn cứ xác định
Xuất hiện
Không xuất hiện
Về cấu trúc:
– Phần mở đầu
– Phần nội dung
– Phần kết thúc
Về đặc điểm hình thức:
– Các đề mục để làm nổi bật thông tin chính
– Một số từ ngữ chuyên ngành (kiến trúc, lịch sử, địa lí, sinh vật,…)
– Từ ngữ giàu giá trị miêu tả, biểu cảm
– Hình ảnh minh hoạ, sơ đồ/ bản đồ chỉ dẫn,…
Về cách trình bày thông tin: Thông tin thường được trình bày theo trật tự thời gian, theo trật tự không gian, theo cách phân loại đối tượng, quan hệ nhân quả,…
* Thực hiện nhiệm vụ: Nhóm HS thực hiện nhiệm vụ. Đại diện nhóm trình bày tóm tắt câu trả lời trên giấy A1/ bảng nhóm.
* Báo cáo, thảo luận: Đại diện 2 – 3 nhóm HS trình bày câu trả lời. Các nhóm HS khác lắng nghe, trao đổi, bổ sung.
* Kết luận, nhận định:
– GV nhận xét kết quả thực hiện nhiệm vụ của HS theo gợi ý sau:
Đặc điểm của kiểu VB giới thiệu một di tích lịch sử được thể hiện như sau trong VB Ngọ Môn:
Đặc điểm của VB giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử
Các đặc điểm của VB giới thiệu một danh lam thắng cảnh hoặc di tích lịch sử trong VB Ngọ Môn
Căn cứ xác định
Xuất hiện
Không xuất hiện
Về cấu trúc:
– Phần mở đầu
– Phần nội dung
– Phần kết thúc
X
Cấu trúc: Thể hiện đầy đủ cấu trúc của một VB thông tin giới thiệu về một di tích lịch sử
– Sapo: “Ngọ Môn là công trình kiến trúc… cố đô Huế”: Giới thiệu tóm tắt nội dung bài viết, tạo sự lôi cuốn đối với người đọc
– Phần 1: “Ngọ Môn là cổng chính, cổng phía nam của Hoàng thành được xây dựng vào năm 1833 … vị vua cuối cùng của Việt Nam vào ngày 30/8/1945.”: Giới thiệu khái quát về di tích lịch sử Ngọ Môn ở Huế
– Phần 2: “Đặc điểm kiến trúc Ngọ Môn … Chúng được làm tương đối đơn giản, không cầu kì nhưng lại rất thanh thoát, đẹp mắt, có tính mĩ thuật cao.”: Giới thiệu một cách có hệ thống những phương diện khác nhau (đặc điểm kiến trúc, nét riêng trong cách trang trí) làm nên giá trị biểu tượng của Ngọ Môn trong kiến trúc cung đình Huế
– Phần 3: “Ngọ Môn là một tổng thể kiến trúc có vóc dáng đồ … phong cảnh thiên nhiên và tình cảm, tâm hồn của người dân đất Việt nói chung, xứ Huế nói riêng..”: Nhận xét khái quát về giá trị của di tích Ngọ Môn; qua đó bày tỏ tình cảm, thái độ của người viết dành cho di tích
Về đặc điểm hình thức: sử dụng:
– Các đề mục để làm nổi bật thông tin chính
– Một số từ ngữ chuyên ngành (kiến trúc, lịch sử, địa lí, sinh vật,…)
– Từ ngữ giàu giá trị miêu tả, biểu cảm
– Hình ảnh minh hoạ, sơ đồ/ bản đồ chỉ dẫn,…
X
Về đặc điểm hình thức, VB sử dụng:
– Hệ thống đề mục (Đặc điểm kiến trúc Ngọ Môn, Nét riêng trong cách trang trí Ngọ Môn) để làm nổi bật thông tin cơ bản của VB
– Từ ngữ chuyên ngành kiến trúc (ví dụ: cổng chính, nền cổng, lễ đài, thành, mặt bằng, công trình, cuốn vòm, đỉnh cửa, thiết kế, cuốn vòm, đỉnh cổng, xà ngang, xà dọc, gạch vồ, đá thanh, lan can, tráng men, cột,…), lịch sử (ví dụ: triều đình, vua, lễ Ban sóc, lễ thoái vị, Hoàng thành…)
– Từ ngữ giàu giá trị miêu tả, biểu cảm: bề thế, đồ sộ, lối cuốn vòm, hình cung, gạch hoa đúc rỗng tráng men ngũ sắc, công phu, tỉ mỉ,…
– Hình ảnh minh hoạ
Về cách trình bày thông tin: Thông tin thường được trình bày theo trật tự thời gian, theo trật tự không gian, theo cách phân loại đối tượng, quan hệ nhân quả,…
X
Về cách trình bày thông tin, VB phối hợp nhiều cách trình bày thông tin:
– Trình bày thông tin theo trật tự không gian (ví dụ: đoạn mô tả kết cấu các cửa của nền đài,…)
– Trình bày theo các đối tượng phân loại (cấu trúc của hai hệ thống: hệ thống nền đài, hệ thống lầu Ngũ Phụng)
– Trình bày thông tin theo mối quan hệ nhân quả (thông tin lí giải về tên gọi lầu Ngũ Phụng theo quan niệm dân gian)
- Văn bản Ngọ Môn thể hiện những đặc điểm của kiểu văn bản giới thiệu một di tích là:
+ Về cấu trúc: Văn bản đầy đủ cấu trúc 3 phần:
Mở đầu: giới thiệu về Ngọ Môn
Nội dung: trình bày những khía cạnh, phương diện khác nhau về Ngọ Môn
Kết thúc: nhận xét về giá trị của Ngọ Môn
+ Về đặc điểm hình thức:
Văn bản sử dụng nhiều từ ngữ chuyên ngành kiên quan đến kiến trúc như: “kiến trúc”, “thiết kế”, “kiến trúc sư”, “công trình kiến trúc”, “hình bát bửu”, “tính mĩ thuật”,…
Văn bản sử dụng hình ảnh minh họa cho đối tượng được đề cập tới trong văn bản.
+ Về các trình bày thông tin: Văn bản sử dụng các trình bày thông tin theo trình tự không gian và theo cách trình bày phân loại đối tượng.
- Căn cứ vào nội dung văn bản, những thông tin được đề cập và trình tự trình bày thông tin mà tác giả thể hiện trong văn bản em có thể xác định được những đặc điểm của kiểu văn bản giới thiệu một di tích lịch sử thông qua văn bản Ngọ Môn.
– GV nhận xét, đánh giá về mức độ chủ động, tích cực của HS và nhóm HS khi thực hiện những công việc của bản thân trong học tập.
3.2. Tìm hiểu cách trình bày thông tin trong văn bản
a. Mục tiêu: Nhận biết và phân tích được tác dụng của cách trình bày thông tin trong VB như: trật tự thời gian, quan hệ nhân quả, các đối tượng phân loại, so sánh và đối chiếu,...
b. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về câu 2 trong SGK.
c. Tổ chức thực hiện:
* Giao nhiệm vụ học tập: Nhóm 4 – 6 HS trả lời câu 2 trong SGK.
Tìm phần văn bản thể hiện cách trình bày thông tin theo đối tượng phân loại. Cho biết căn cứ xác định và tác dụng của cách trình bày ấy đối với toàn bộ văn bản.
Gợi ý: GV hướng dẫn HS đọc lại phần Tri thức Ngữ văn (mục Cách trình bày thông tin theo các đối tượng phân loại), chú ý dấu hiệu nhận biết cách trình bày này; xem lại kết quả trả lời câu hỏi 1; chỉ rõ dấu hiệu nhận biết cách trình bày thông tin và lí giải tác dụng của cách trình bày thông tin ấy với toàn bộ VB.
* Thực hiện nhiệm vụ: Nhóm HS thực hiện nhiệm vụ.
* Báo cáo, thảo luận: Đại diện 2 – 3 nhóm HS trả lời. Các nhóm HS khác trao đổi, bổ sung.
* Kết luận, nhận định: GV nhận xét kết quả thực hiện nhiệm vụ của HS theo gợi ý:
– Phần VB thể hiện rõ cách trình bày thông tin theo đối tượng phân loại: “Về mặt kiến trúc, có thể chia tổng thể Ngọ Môn ra thành hai hệ thống: hệ thống nền đài ở dưới và hệ thống lầu Ngũ Phụng ở trên… nên người ta đã xây thêm một nền lâu đài lồi cao 1,11 m để vừa tôn cao lầu lên, vừa tránh được mưa gió tạt vào trong lòng lầu...”.
– Cơ sở xác định:
+ Trước tiên, nội dung của đoạn “Về mặt kiến trúc, có thể chia tổng thể Ngọ Môn ra thành hai hệ thống: hệ thống nền đài ở dưới và hệ thống lầu Ngũ Phụng ở trên ... từ tổng thể đến chi tiết” giới thiệu khái quát về tổng thể kiến trúc phức tạp của Ngọ Môn.
+ Sau đó, phần VB “Nền đài cao gần 5m … nên người ta đã xây thêm một nền lâu đài lồi cao 1,11 m để vừa tôn cao lầu lên, vừa tránh được mưa gió tạt vào trong lòng lầu” giới thiệu cụ thể hai thành phần của kiến trúc ấy là hệ thống nền đài và hệ thống lầu Ngũ Phụng.
– Tác dụng: Vừa giúp người đọc hình dung về tổng thể, vừa cung cấp những thông tin chi tiết cụ thể về hệ thống kiến trúc của Ngọ Môn. Điều đó góp phần làm rõ đặc điểm của di tích Ngọ Môn, hướng đến thực hiện mục đích của VB (cung cấp thông tin về di tích lịch sử Ngọ Môn).
Phần văn bản thể hiện các trình bày thông tin theo đối tượng phân loại chính là phần Đặc điểm kiến trúc Ngọ Môn. Dựa vào việc xác định nội dung chính mà các đoạn văn trong phần văn bản đó thể hiện ta có thể thấy: đoạn “Về mặt kiến trúc… chi tiết” là đoạn khái quát về đặc điểm kiến trúc Ngọ Môn; đoạn “Nền đài…. tráng men ngũ sắc” và đoạn “Lầu Ngũ Phụng …vào trong lòng lầu…” là hai đoạn văn đi vào trình bày chi tiết, cụ thể về kiến trúc của Ngọ Môn.
3.3. Tìm hiểu phương tiện phi ngôn ngữ trong văn bản
a. Mục tiêu: Nhận biết và phân tích được quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ và phương tiện phi ngôn ngữ (như đồ thị, sơ đồ) dùng để biểu đạt thông tin trong VB.
b. Sản phẩm: Câu trả lời của HS cho câu 3 trong SGK.
c. Tổ chức thực hiện:
* Giao nhiệm vụ học tập: Nhóm 4 – 6 HS thảo luận, tìm câu trả lời cho câu 3 trong SGK.
Nêu (những) loại phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng trong văn bản và vai trò của chúng trong việc cung cấp thông tin về di tích Ngọ Môn.
Gợi ý: Để thực hiện nhiệm vụ HS cần: Xác định loại phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng trong VB; chỉ ra nội dung VB có liên quan đến (những) phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng; so sánh hiệu quả biểu đạt thông tin của VB Ngọ Môn có sử dụng phương tiện phi ngôn ngữ với VB Ngọ Môn không sử dụng phương tiện phi ngôn ngữ. Từ đó xác định mối quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ và phương tiện phi ngôn ngữ trong VB Ngọ Môn.
* Thực hiện nhiệm vụ: Nhóm HS thực hiện nhiệm vụ.
* Báo cáo, thảo luận: Đại diện 2 – 3 nhóm HS trả lời. Các nhóm HS khác trao đổi, bổ sung.
* Kết luận, nhận định: GV nhận xét kết quả thực hiện nhiệm vụ của HS theo gợi ý:
– Loại phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng trong VB: hình ảnh.
– Vai trò: Minh hoạ trực quan cho nội dung được trình bày trong VB, giúp những thông tin trở nên cụ thể, sinh động hơn với người đọc.
Ví dụ: Hình 1 giúp người đọc hình dung về tổng thể kiến trúc phức tạp của Ngọ Môn (hệ thống nền đài, hệ thống lầu Ngũ Phụng), hiểu rõ hơn về cách bố trí không gian năm cửa của Ngọ Môn (minh hoạ trực quan cho nội dung thông tin của đoạn trích: “Nền đài dày và cao, được cấu trúc theo kiểu “thượng thu hạ thách” với độ dốc gần như thẳng đứng, tạo nên một thế đứng hơi choãi chân rất bền vững … Các đường xà này được bọc thêm một lớp đồng lá dát mỏng để tăng tính thẩm mĩ.”).
àMối quan hệ giữa phương tiện ngôn ngữ và phương tiện phi ngôn ngữ trong VB Ngọ Môn: hình ảnh minh hoạ trực quan cho thông tin được trình bày bằng ngôn ngữ; thông tin được trình bày bằng ngôn ngữ thuyết minh, giải thích rõ hơn các yếu tố của hình ảnh, đồng thời giúp cho đối tượng được khắc họa sâu sắc, cụ thể hơn bên cạnh việc tác phẩm cung cấp thông tin.
3.4. Tìm hiểu thông tin cơ bản và nhan đề của văn bản
a. Mục tiêu: Phân tích được thông tin cơ bản của VB; giải thích được ý nghĩa của nhan đề trong việc thể hiện thông tin cơ bản của VB.
b. Sản phẩm: Câu trả lời của HS về câu 4 trong SGK.
c. Tổ chức thực hiện:
* Giao nhiệm vụ học tập: Nhóm 4 – 6 HS trả lời câu 4.
Phân tích mối quan hệ giữa nhan đề Ngọ Môn với các thông tin cơ bản của văn bản.
Gợi ý: HS đọc lại VB Ngọ Môn để xác định các thông tin cơ bản của VB, làm rõ mối quan hệ giữa nhan đề Ngọ Môn với các thông tin cơ bản ấy. Sau đó, có thể vẽ sơ đồ để thể hiện mối quan hệ giữa nhan đề với các thông tin cơ bản của VB.
* Thực hiện nhiệm vụ: Nhóm HS thực hiện nhiệm vụ.
* Báo cáo, thảo luận: Đại diện 2 – 3 nhóm HS trả lời. Các nhóm HS khác trao đổi, bổ sung.
* Kết luận, nhận định: GV nhận xét kết quả thực hiện nhiệm vụ của HS theo gợi ý sau:
– Các thông tin cơ bản của VB là: “Đặc điểm kiến trúc của Ngọ Môn”; “Những nét riêng trong cách trang trí Ngọ Môn”.
– Mối quan hệ giữa nhan đề Ngọ Môn với các thông tin cơ bản của VB:
+ Nhan đề đã tóm tắt, khái quát được những thông tin cơ bản của VB.
+ Các thông tin cơ bản của VB đã góp phần triển khai làm rõ nội dung được gợi lên từ nhan đề của VB.
Đặc điểm kiến trúc của Ngọ Môn
Nhan đề: Ngọ Môn
Nét riêng trong cách trang trí Ngọ Môn

Lưu ý: Nên sử dụng mũi tên hai chiều để biểu thị mối quan hệ giữa nhan đề và các thông tin cơ bản.
=> Mối quan hệ giữa nhan đề Ngọ Môn với các thông tin cơ bản của văn bản là mối liên hệ gắn bó chặt chẽ. Nhan đề Ngọ Môn đã khái quát vào bao trùm lên những khía cạnh, phương diện về đặc điểm kiến trúc, nét riêng trong cách trang trí… được tác giả đề cập tới trong tác phẩm.
3. Hoạt động 3: Luyện tập
a. Mục tiêu: Đánh giá được vai trò của các chi tiết quan trọng trong VB.
b. Sản phẩm: Câu trả lời của HS cho câu 5 trong SGK.
c. Tổ chức thực hiện:
* Giao nhiệm vụ học tập: Nhóm 4 – 6 HS thảo luận về câu 5 trong SGK.
Em có nhận xét gì về vai trò của những thông tin chi tiết liên quan đến hệ nền đài và lầu Ngữ Phụng trong văn bản?

onthicaptoc.com GA Ngu van 9 CTST Bai 3 NHUNG DI TICH LICH SU VA DANH LAM THANG CANH