Bài 1:
ÔN TẬP
TIẾNG NÓI VẠN VẬT
(THƠ BỐN CHỮ, NĂM CHỮ)
A. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1. Kiến thức
Ôn tập các đơn vị kiến thức của bài học 1 Tiếng nói vạn vật (thơ bốn chữ, năm chữ):
- Ôn tập một số đặc điểm hình thức (vần, nhịp, biện pháp tu từ), nội dung (đề tài, chủ đề, ý nghĩa,...) của bài thơ bốn chữ, năm chữ.
- Ôn tập các kiến thức về tiếng Việt để giải quyết các bài tập thực hành về tiếng Việt: Nhận biết và chỉ ra được tác dụng của phó từ; sử dụng phó từ để mở rộng câu
- Ôn tập cách viết và thực hành viết được một bài thơ bốn chữ hoặc năm chữ; một đoạn văn ghi lại cảm xúc về một bài thơ bốn chữ hoặc năm chữ.
2. Năng lực:
+ Năng lực chung: Tự chủ và tự học; giải quyết vấn đề và sáng tạo
+ Năng lực chuyên môn: Năng lực ngôn ngữ (đọc – viết – nói và nghe); năng lực văn học.
3. Phẩm chất:
* Cảm nhận và yêu vẻ đẹp của thiên nhiên.
* Trân trọng những tình cảm đẹp đối với thiên nhiên, quê hương, đất nước. Có nhiều hành động tích cực bảo vệ môi trường thiên nhiên.
- Có ý thức ôn tập nghiêm túc.
B. PHƯƠNG TIỆN VÀ HỌC LIỆU
1.Học liệu:
- Tham khảo SGV, SGK, SBT Ngữ văn 7 Chân trời sáng tạo, tập 1,
- Tài liệu ôn tập bài học.
2. Thiết bị và phương tiện:
- Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu có liên quan đến bài học.
- Sử dụng ngôn ngữ trong sáng, lành mạnh.
- Sử dụng máy chiếu/tivi kết nối wifi
C.PHƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT DẠY HỌC
- Phương pháp: Thảo luận nhóm,động não, dạy học giải quyết vấn đề, thuyết trình, đàm thoại gợi mở, dạy học hợp tác... .
- Kĩ thuật: Sơ đồ tư duy, phòng tranh, chia nhóm, đặt câu hỏi, khăn trải bàn,...
D.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ
BUỔI 1
HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
1. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút sự chú ý của HS vào việc thực hiện nhiệm việc học tập.
2. Nội dung hoạt động: HS chia sẻ suy nghĩ
3. Sản phẩm: Những suy nghĩ, chia sẻ của HS.
4. Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ (GV)
Báo cáo sản phẩm dạy học dự án mà GV đã giao sau khi học xong bài 1 buổi sáng:
* Nhóm 1, 2: Nhóm Phóng viên:
Yêu cầu: Làm video giới thiệu tác giả và tác phẩm có trong bài học 1, ví dụ:
+ Trần Hữu Thung và những bài thơ về đồng quê.
+Lời thì thầm của tự nhiên trong các văn bản “Lời của cây”, “Sang thu”, “Chim chiền chiện”.
(Có thể tưởng tượng ra cuộc gặp gỡ giữa nhà văn với phóng viên và tiến hành cuộc phỏng vấn).
* Nhóm 3, 4: Nhóm Hoạ sĩ (PP phòng tranh)
Yêu cầu:
+ Cách 1: Chọn 1 văn bản và vẽ các bức tranh minh hoạ nội dung của văn bản đó.
+ Cách 2: Triển lãm phòng tranh các bức tranh vẽ minh hoạ nội dung các văn bản đã học của bài 1.
(Nhiệm vụ các nhóm đã được giao trước một tuần sau tiết học buổi sáng)
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
Các nhóm lần lượt báo cáo sản phẩm dự án của nhóm.
GV khích lệ, động viên.
Bước 3: Báo cáo sản phẩm học tập:
Các nhóm nhận xét sản phẩm của nhóm bạn sau khi nhóm bạn báo cáo.
Bước 4: Đánh giá, nhận xét
- GV nhận xét, khen và biểu dương các nhóm có sản phẩm tốt.
- GV giới thiệu nội dung ôn tập bài 1:
KĨ NĂNG
NỘI DUNG CỤ THỂ
Đọc hiểu văn bản
Đọc hiểu văn bản:
+ Văn bản 1: Lời của cây (Trần Hữu Thung)
+ Văn bản 2: Sang thu (Hữu Thỉnh)
Thực hành đọc hiểu:
+ Ông Một (Vũ Hùng)
+ Con chim chiền chiện (Huy Cận)
Thực hành Tiếng Việt: Đặc điểm và chức năng của phó từ.
Viết
Viết: Làm một bài thơ bốn chữ hoặc năm chữ; viết đoạn văn ghi lại cảm xúc về một bài thơ bốn chữ hoặc năm chữ.
Nghe
Nói và nghe: Nghe và tóm tắt ý chính do người khác trình bày.
HOẠT ĐỘNG ÔN TẬP: NHẮC LẠI KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. Mục tiêu: Giúp HS ôn tập, nắm chắc các đơn vị kiến thức của bài học Bài 1 Lời của cây
2. Nội dung hoạt động: Vận dụng các phương pháp đàm thoại gợi mở, hoạt động nhóm để ôn tập.
3. Sản phẩm: Câu trả lời cá nhân hoặc sản phẩm nhóm.
4. Tổ chức thực hiện hoạt động.
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
- GV hướng dẫn HS ôn lại các đơn vị kiến thức cơ bản bằng phương pháp hỏi đáp, đàm thoại gợi mở; hoạt động nhóm,
- HS lần lượt trả lời nhanh các câu hỏi của GV các đơn vị kiến thức cơ bản của bài học 1.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS tích cực trả lời.
- GV khích lệ, động viên
Bước 3: Báo cáo sản phẩm
- HS lần lượt trả lời các câu hỏi của GV.
- Các HS khác nhận xét, bổ sung.
Bước 4: Đánh giá, nhận xét
GV nhận xét, chốt kiến thức
ÔN TẬP ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
µ KIẾN THỨC CHUNG VỀ THƠ BỐN CHỮ, NĂM CHỮ
Câu hỏi:
- Em hãy nêu lại một số kiến thức chung về thể loại thơ bốn chữ, năm chữ: Khái niệm, hình ảnh thơ, cách gieo vần, nhịp, nội dung.
-Em hãy nêu những lưu ý khi đọc hiểu một văn bản thần thoại hay sử thi.
1. Một số kiến thức chung về thể loại thơ bốn chữ, năm chữ
1. Khái niệm
- Thơ bốn chữ là thể thơ mỗi dòng có bốn chữ, thường ngắt nhịp 2/2
- Thơ năm chữ là thể thơ mỗi dòng có năm chữ, thường ngắt nhịp 3/2 hoặc 2/3.
2. Hình ảnh thơ
- Là những chi tiết, cảnh tượng từ thực tế đời sống được tái hiện bằng ngôn ngữ thơ ca, góp phần diễn tả cảm xúc, suy ngẫm của nhà thơ về thế giới và con người.
3.Vần, nhịp trong thơ
- Vần:
+ Vần chân là vần được gieo vào cuối dòng thơ, nghĩa là các tiếng ở cuối dòng vần với nhau.
+ Vần lưng là vần được gieo ở giữa dòng thơ, nghĩa là tiếng cuối của dòng trên vần với một tiếng nằm ở giữa dòng dưới hoặc các tiếng trong cùng một dòng thơ hiệp vận với nhau
+ Vai trò của vần: liên kết các dòng và câu thơ, đánh dấu nhịp thơ, tạo nhạc điệu, sự hài hòa, sức âm vang cho thơ, đồng thời làm cho dòng thơ, câu thơ dễ nhớ, dễ thuộc.
- Nhịp:
+ Nhịp thơ được biểu hiện ở chỗ ngắt chia dòng và câu thơ thành từng vế hoặc ở cách xuống dòng đều đặn ở cuối mỗi dòng thơ.
+ Vai trò: tạo tiết tấu, làm nên nhạc điệu của bài thơ, đồng thời cũng góp phần biểu đạt nội dung bài thơ.
Nội dung
Thơ bốn chữ
- Thơ bốn chữ phù hợp với việc sáng tác thơ cho trẻ em do dễ nhớ, dễ đọc, dễ làm và rất gần gũi với các em nhỏ.
- Thơ bốn chữ thường để diễn đạt những nội dung vui tươi, hồn nhiên, dí dỏm, tinh nghịch, nhí nhảnh,..nhờ ưu điểm câu thơ ngắn, gieo vần nhịp nhàng
Thơ năm chữ
-Thể thơ năm chữ cũng giống như thể thơ bốn chữ, tức là cũng kể chuyện kể việc, kể người. Nhưng thể thơ năm chữ có nội dung phản ánh phong phú và lớn lao hơn.
+ Phản ánh những vấn đề xã hội sâu sắc như : tố cáo tội ác của bọn quan lại, tố cáo những bất công vô lí trong xã hội cũ (Ghét chuột – Nguyễn Bỉnh Khiêm ; Những điều trông thấy – Nguyễn Du).
+ Thể hiện nỗi niềm tâm sự của các tác giả trước cuộc đời (Ông đồ – Vũ Đình Liên; Tiếng thu – Lưu Trọng Lư).
+ Trong văn học hiện đại sau Cách mạng tháng Tám, thể thơ năm chữ còn đề cập đến nhiều nội dung khác nữa như : ca ngợi lãnh tụ (Đêm nay Bác không ngủ – Minh Huệ) ; ca ngợi anh bộ đội Cụ Hồ (Cá nước – Tố Hữu) ; miêu tả thiên nhiên (Mầm non – Võ Quảng) ; ca ngợi tình cảm gia đình (Thăm lúa – Hoàng Trung Thông ; Lời ru của mẹ – Xuân Quỳnh).
2. Cách đọc hiểu một văn bản thơ bốn chữ, năm chữ
- Sử dụng kĩ năng tưởng tượng khi đọc các từ ngữ, hình ảnh đặc sắc trong thơ.
- Tìm ý nghĩa các từ ngữ, hình ảnh đặc sắc.
- Xác định các biện pháp nghệ thuật, cách ngắt vần, nhịp và hiệu quả của chúng.
- Rút ra được bài học cho bản thân.
µ VĂN BẢN ĐỌC HIỂU
* Hoàn thành phiếu học tập 01: Chia lớp thành 03 nhóm, mỗi nhóm hoàn thiện về một tác phẩm.
Tên văn bản
Đặc sắc nội dung
Đặc sắc nghệ thuật
Lời của cây (Trần Hữu Thung)
Sang thu (Hữu Thỉnh)
Ông Một (Vũ Hùng)
Con chim chiền chiện(Huy Cận)
*GV hướng dẫn HS chốt các đơn vị kiến thức cơ bản của các văn bản đọc hiểu:
ÔN TẬP VĂN BẢN 1: LỜI CỦA CÂY
(TRẦN HỮU THUNG)
I. KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. Tác giả Trần Hữu Thung
- Trần Hữu Thung (1923-1999) sinh tại quê gốc Diễn Châu, Nghệ An.
- Tham gia Việt Minh từ 1944. Trong kháng chiến chống Pháp là cán sự văn hoá, cán bộ tuyên truyền thuộc Liên khu IV rồi phụ trách Chi hội văn nghệ liên khu. Làm thơ, viết ca dao nhiều từ dạo đó.
- Sáng tác nhiều thể loại: thơ, văn xuối, tiểu luận,... nổi bật là thơ
- Trần Hữu Thung có phong cách một nhà thơ dân gian. Thơ đối với ông, những ngày đầu cầm bút, chỉ là phương tiện công tác, ông viết để ca ngợi chiến công, phổ biến chủ trương chính sách, phản ánh đời sống người nông dân kháng chiến. Lời lẽ mộc mạc, tình cảm thật thà, phổ cập. Trần Hữu Thung không quan tâm lắm đến cái mà bây giờ ta gọi là trữ tình riêng tư. Ông không nói chuyện mình. Không vui buồn chuyện riêng. Đúng hơn, lòng ông vui buồn cùng vận nước, tình dân.
=> Mệnh danh là “nhà thơ nông dân”
2. Bài thơ Lời của cây (Trần Hữu Thung)
a. Thể thơ: Thơ bốn chữ
b. Đọc văn bản: Kĩ năng đọc tưởng tượng
c. Bố cục: 2 phần
- Phần 1: 5 khổ đầu: Lời của nhân vật trữ tình.
- Phần 2: Khổ cuối: Lời của cây
e. Đặc sắc về nội dung và nghệ thuật
*Giá trị nội dung:
- Tình cảm yêu mến, nâng niu, trân trọng của tác giả đối với mầm cây, vạn vật.
- Khao khát của cây muốn được đóng góp màu xanh cho cuộc sống; khao khát được con người hiểu và giao cảm.
*Giá trị nghệ thuật:
- Từ ngữ, hình ảnh đặc sắc.
- Biện pháp tu từ nhân hóa
- Cách ngắt vần, nhịp phù hợp, độc đáo.
II. LUYỆN ĐỀ
DẠNG 1: TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Năm câu thơ đầu trong bài thơ “Lời của cây” là lời của ai:
A. Hạt mầm
B. Cây
C. Tác giả
D. Em bé
Câu 2: Tìm quá trình sinh trưởng đúng của hạt thành cây:
A. Hạt ->mầm->chồi->cây
B. Hạt ->chồi->cây->mầm
C. Chồi ->hạt->mầm ->cây
D. Chồi ->cây->hạt->mầm
Câu 3: Khi hạt nảy mầm, tác giả nghe thấy âm thanh gì từ mầm?
A. Bập bẹ
B. Tiếng bàn tay vỗ
C. Tiếng ru hời
D. Thì thầm
Câu 4: Theo bài thơ, mầm kiêng gì?
A. Gió đông
B. Gió nam
C. Gió bắc
D. Gió tây
Câu 5: Khi cây đã thành, tác giả nghe thấy âm thanh gì?
A. Thì thầm
B. Tiếng ru hời
C. Tiếng bàn tay vỗ
D. Bập bẹ
Câu 6: Biện pháp tu từ chủ yếu mà tác giả sử dung trong bài thơ là:
A. Ẩn dụ
B. Hoán dụ
C. Nhân hóa
D. So sánh
Câu 7: Cách ngắt nhịp chủ yếu, đều đặn trong những dòng thơ, câu thơ là:
A. 2/2
B. 1/3
C. 3/1
D. Cả 3 đáp án trên.
Câu 8: Khi chưa gieo xuống đất, hạt phát ra âm thanh gì?
A. Bập bẹ
B. Lặng thinh
C. Tiếng ru hời
D. Thì thầm
Câu 9: Khổ cuối là lời của ai?
A. Hạt mầm
B. Cây
C. Tác giả
D. Em bé
10. Theo em, ý chính của bài thơ là gì?
A. Hạt nảy mầm, lớn lên để nghe những bàn tay vỗ và tiếng ru hời
B. Hạt nảy mầm, lớn lên để mở mắt, đón tia nắng hồng
C. Hạt nảy mầm, lớn thành cây để nở vài lá bé và bập bẹ màu xanh
D. Hạt nảy mầm, lớn lên thành cây để góp màu xanh cho đất trời
DẠNG 2: THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU
*GV hướng dẫn HS thực hành các đề đọc hiểu về văn bản: “Lời của cây” – Trần Hữu Thung và các đoạn ngữ liệu về thơ bốn chữ ngoài SGK:
Đề số 01: Đọc lại văn bản “Lời của cây” (Trần Hữu Thung, sgk, tr.13, 14) và thực hiện các yêu cầu:
 Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính và thể thơ của văn bản.
Câu 2. Quá trình nảy mầm và lớn lên của hạt gắn liền với những âm thanh nào?
Câu 3. Trong khổ thơ sau, để miêu tả hạt nảy mầm, tác giả đã sử dụng hình ảnh nào? Nhận xét về hình ảnh đó:
Khi hạt nảy mầm
Nhú lên giọt sữa
Mầm đã thì thầm
Ghé tai nghe rõ
Câu 4. Chỉ ra và nêu tác dụng của những biện pháp tu từ được sử dụng trong khổ thơ:
Mầm tròn nằm giữa
Vỏ hạt làm nôi
Nghe bàn tay vỗ
Nghe tiếng ru hời
Câu 5. Nhận xét về nhịp thơ của dòng thơ “Rằng các bạn ơi”. Từ đó cho biết qua khổ thơ cuối, tác giả muốn thay mặt cây gửi đến cho chúng ta điều gì?
Câu 6: Viết đoạn văn ngắn ( 7 - 10 dòng) bày tỏ suy nghĩ về vai trò của cây xanh đối với đời sống con người.
Gợi ý làm bài
Câu 1: Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm.
Thể thơ: Thơ bốn chữ.
Câu 2: Quá trình nảy mầm của hạt gắn liền với những âm thanh: lặng thinh (khi hạt chưa gieo xuống đất), thì thầm (khi hạt nảy mầm), âm thanh của bàn tay vỗ, tiếng ru hời (khi nằm trong “nôi” hạt), bập bẹ (khi thành cây), âm thanh gọi bạn ơi của cây.
Câu 3:
* Để miêu tả hình ảnh hạt nảy mầm, tác giả đã sử dụng hình ảnh “giọt sữa” -> đây là hình ảnh ẩn dụ gợi tả rõ nét màu sắc sinh động, sự khởi đầu căng tràn nhựa sống của hạt mầm bé xíu.
* Hình ảnh ấy thể hiện sự quan sát thiên nhiên qua lăng kính của một đứa trẻ, đem đến sự cảm nhận về thế giới xung quanh thật diệu kì, lạ lẫm
Câu 4: Biện pháp tu từ được sử dụng trong những dòng thơ là:
* So sánh: vỏ hạt – nôi
=->Tác dụng:
+ Làm cho việc miêu tả trở nên sinh động và giàu giá trị biểu cảm
+ Hạt mầm bé nhỏ dường như nhận được rất nhiều sự yêu thương từ vạn vật xung quanh. Vỏ hạt nâng niu, cho chở cho hạt mầm bên trong.
* Điệp từ: “nghe”, nhân hoá: mầm - nghe bàn tay vỗ, nghe tiếng ru hời
=>Tác dụng:
+ Cho thấy sự giao cảm đặc biệt giữa mầm với thế giới xung quanh. Mầm dường như “lắng nghe”, cảm nhận rất rõ sự chờ đợi, vỗ về của đất trời, mọi người dành cho mình nên siêng năng, tích tụ sức sống, chờ ngày mở mắt, đón cuộc sống mới.
+ Câu thơ sinh động, giàu hình ảnh.
Câu 5: Dòng thơ “Rằng các bạn ơi” ngắt nhịp 1/3 (khác với cả bài ngắt nhịp 2/2). Tác giả muốn thay mặt cây nhắn gửi đến chúng ta thông điệp mỗi sự vật trên thế giới này đều góp phần làm nên sự sống.
Câu 6. HS viết đoạn văn theo yêu cầu đề bài
Đoạn văn đảm bảo các yêu cầu:
- Hình thức: Đảm bảo về số câu, không được gạch đầu dòng, không mắc lỗi chính tả, ngữ pháp. Hành văn trong sáng, trôi chảy;
- Nội dung:
+MĐ: Giới thiệu và dẫn dắt vào vấn đề cần nghị luận: vai trò của cây xanh đối với đời sống con người.
+TĐ: * Vai trò của cây xanh đối với đời sống con người
.) Cây xanh làm sạch khí quyển, điều hòa không khí trên Trái Đất, cung cấp khí ôxi cho con người.
.) Cây xanh lọc sạch bụi bẩn trong không khí, mang đến cho con người một bầu không khí trong sách, mát mẻ.
.)Cây xanh còn có khả năng chống xói mòn và sạt lở đất nhất là ở các vùng núi, đồi có độ dốc lớn, thường xuyên xảy ra thiên tai, lũ lụt
.)Cây xanh cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc cải tạo đất, làm tơi xốp, giữ độ ẩm vừa đủ cho bề mặt, giữ nước cùng các chất dinh dưỡng khác trong mặt đất.
.)Ngoài ra cây xanh cũng cung cấp cho con người thức ăn, cùng nguồn chất xơ vô cùng phong phú đa dạng.
.)Cây xanh cũng cung cấp một lượng lớn vật liệu như gỗ, tre, nứa cho ngành công nghiệp xây dựng, nội thất và sản xuất giấy viết cho chúng ta sử dụng.
* Bài học – liên hệ:
.)Mỗi cá nhân ngay từ bây giờ hãy có những hành động thiết thực bảo vệ cây xanh, bảo vệ môi trường rừng. Tích cực trồng cây gây rừng.
.)Nhà nước cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền về lợi ích của cây xanh, khuyến khích con người trồng cây, cải tạo môi trường sống đồng thời xử lí nghiêm khắc những hành vi vi phạm, tàn phá cây xanh, tàn phá môi trường rừng.
+KĐ: Khái quát lại vấn đề nghị luận
ĐỀ ĐỌC HIỂU THƠ BỐN CHỮ NGOÀI SGK
Đề số 02: Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
Lưng mẹ còng rồi
Cau thì vẫn thẳng
Cau-ngọn xanh rờn
Mẹ-đầu bạc trắng
Cau ngày càng cao
Mẹ ngày một thấp
Cau gần với giời
Mẹ thì gần đất!
Ngày con còn bé
Cau mẹ bổ tư(1)
Giờ cau bổ tám(2)
Mẹ còn ngại to!
Một miếng cau khô
Khô gầy như mẹ
Con nâng trên tay
Không cầm được lệ
Ngẩng hỏi giời vậy
-Sao mẹ ta già?
Không một lời đáp
Mây bay về xa
(Nguồn: Đỗ Trung Lai, Đêm sông Cầu, NXB Quân đội nhân dân, 2003)
Chú thích:
(1),(2) bổ tư, bổ tám: bổ quả cau làm bốn miếng, tám miếng.
Câu 1. Bài thơ được làm theo thể thơ gì?
Câu 2. Chỉ ra những đặc điểm vần nhịp của bài thơ.
Câu 3. Trong bài thơ, tác giả dùng hình ảnh gì để đối sánh với mẹ? Theo em, vì sao tác giả dùng hình ảnh đó?
Câu 4. Nêu tác dụng miêu tả, biểu cảm của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong khổ thơ dưới đây:
Một miếng cau khô
Khô gầy như mẹ
Con nâng trên tay
Không cầm được lệ
Câu 5. Xác định chủ đề và thông điệp mà văn bản muốn gửi đến người đọc
Câu 6. Viết đoạn văn ngắn ( 7 - 10 dòng) bày tỏ suy nghĩ về ý nghĩa của tình mẫu tử trong cuộc sống hôm nay?
Gợi ý làm bài
Câu 1: Thể thơ: bốn chữ
Câu 2:
+ Vần: Cuối câu, liên tiếp và xen kẽ theo cặp, hoán đổi.
+ Nhịp điệu: Chủ yếu ngắt nhịp 2/2 có câu ngắt nhịp 1/3 và 3/1.
Câu 3:
Hình ảnh người mẹ được đối chiếu với hình ảnh cây cau bởi:
+ Cây cau là hình ảnh quen thuộc xuất hiện trong nhiều câu chuyện dân gian, tượng trưng cho tình nghĩa thủy chung của con người Việt Nam.
+ Nó còn gắn với liền với làng quê, với hình ảnh người phụ nữ Việt Nam, các bà các mẹ thường nhai trầu cau. Hình ảnh mẹ được đặt bên cạnh một hình ảnh quen thuộc trong văn hóa Việt Nam.
+ Theo thời gian, cây cau ngày càng phát triển, cao lớn, xanh tốt. Nhưng thời gian cũng rất khắc nghiệt, nó làm mẹ ngày càng già đi.
+ Hình ảnh mẹ và cau được đặt cạnh nhau cho thấy sự đối lập tương phản và nỗi xót xa của người con khi mẹ ngày càng già yếu.
Câu 4:
- Hình ảnh mẹ không được miêu tả trực tiếp theo cách: Mẹ khô gầy, mà là miêu tả gián tiếp bằng cách so sánh “Một miếng cau khô/Khô gầy như mẹ”
- Tác dụng: So sánh cau với hình ảnh của mẹ như vậy mẹ đã trở thành thước đo của sự khô gầy cùng với tính từ khô gầy làm lời thơ giàu sức khơi gợi
+ Gợi dáng vẻ già nua, thiếu sức sống của mẹ.
+ Gợi niềm xúc động bùi ngùi, xúc động của con trước hình ảnh người mẹ già có dáng vẻ khô gầy, dáng vẻ đã già đi nhiều rồi
+ Lời thơ gợi nhiều ý tứ và xúc động nơi trái tim bạn đọc khi nghĩ về mẹ.
Câu 5:
+ Chủ đề: Bài thơ là cảm xúc chân thành với yêu thương, lo lắng, xót xa của con khi đối diện với tuổi già của mẹ, trách hận thời gian.
+ Thông điệp: Kính yêu, biết ơn mẹ; trên trọng, nâng niu thời gian được ở bên cạnh mẹ.
Câu 6. HS viết đoạn văn theo yêu cầu đề bài
*Hình thức: đảm bảo về số câu, không được gạch đầu dòng, không mắc lỗi chính tả, ngữ pháp. Hành văn trong sáng, trôi chảy ;
  * Nội dung: 
-MĐ: +Giới thiệu về tình mẫu tử
+ Nhấn mạnh tình mẫu tử có vai trò đặc biệt quan trọng
-TĐ:
+ Giải thích tình mẫu tử: Là thứ tình cảm ruột thịt giữa mẹ và đứa con của mình.
Tình mẫu tử là sự hinh sinh vô điều kiện của người mẹ dành cho con.
Tình mẫu tử là sự yêu thương và tôn kính của đứa con dành cho người mẹ của mình.
+ Vai trò tình mẫu tử
* Tình mẫu tử giúp đời sống tinh thần đầy đủ, ý nghĩa hơn
* Tình mẫu tử bảo vệ đứa con khỏi những cám dỗ của cuộc đời
* Tình mẫu tử là điểm dựa tinh thần và tiếp thêm động lực cho ta mỗi khi gặp khó khăn.
* Niềm tin, động lực và là mục đích sống cho những nổ lực và sự khát khao của cá nhân.
+Bài học – liên hệ: Giữ gìn tình mẫu tử
* Tôn trọng mẹ và khắc ghi những công ơn sinh thành từ mẹ.
* Hoàn thành tốt công việc và trở thành người có ích cho xã hội.
* Lắng nghe thấu hiểu mẹ và luôn tôn trọng mẹ.
-KĐ: Khẳng định lại vai trò của tình mẫu tử.
Đề số 03: Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
MỤC ĐỒNG(1) NGỦ TRÊN CÁT TRẮNG
- Trần Quốc Toàn –
Suốt ngày dãi nắng
Vàng hoe tóc bồng(2)
Đêm nhóm lửa hồng
Áp lưng cát trắng
Lắng nghe gió thổi
Thia lia(3) sao xa
Nằm ngâm chân mỏi
Vào sông Ngân Hà…
Những hạt bắp nướng
Chín căng giọt sương
Một hòn than nổ
Bung vì sao băng
Ai vùi khoai củ
Thơm giờ tàn canh
Tù và(4) đã rúc
Đánh thức bình minh
Dê…
Cừu…
bứt cọng nắng
Kéo ông mặt trời lên.
(In trong báo Thiếu niên tiền phong, số 168/2013)
Chú giải:
(1) Mục đồng: trẻ chăn trâu, chăn bò
(2) Tóc bồng: tóc ở trạng thái nổi cao lên, phồng cao lên.
(3) Thia lia: liệng cho mảnh sành, mảnh ngói,…bay sát mặt nước và nảy lên nhiều lần.
Tù và: dụng cụ báo hiệu ở nông thôn thời trước, làm bằng sừng trâu, bò hoặc vỏ ốc, dùng hơi để thổi, tiếng vang xa
(4)
Câu 1. Bài thơ miêu tả cuộc sống của những chú bé mục đồng trong thời điểm nào? Dựa vào đâu để nhận biết điều đó?.
Câu 2. Bức tranh cuộc sống của mục đồng đã được tác giả miêu tả bằng những hình ảnh nào? Từ đó, em hình dung như thế nào về cuộc sống và tâm hồn của họ
Câu 3. Xác định cách gieo vần và ngắt nhịp của bài thơ?
Câu 4. Tác giả thể hiện tình cảm gì vơi chú bé mục đồng? Tình cảm đó được thể hiện qua những từ ngữ nào?
Câu 5. Xác định (những) biện pháp tu từ được sử dụng trong những dòng thơ dưới đây và phân tích tác dụng của chúng.
Những hạt bắp nướng
Chín căng giọt sương
Một hòn than nổ
Bung vì sao băng
Câu 6. Qua bài thơ, tác giả muốn gửi đến người đọc thông điệp gì?
Câu 7. Viết đoạn văn ngắn (7 – 10 dòng) bày tỏ suy nghĩ về kí ức tuổi thơ đối với mỗi người.
Gợi ý làm bài
Câu 1: Bài thơ miêu tả cuộc sống của những chú bé mục đồng trong thời điểm từ đêm đến bình minh:
+Các từ ngữ, hình ảnh miêu tả đêm: đêm nhóm lửa hồng, thia lia sao xa…miêu tả bình minh: tù và đã rúc, đánh thức bình minh, kéo ông mặt trời lên,…
Câu 2:
-Bức trang cuộc sống mục đồng đã được tác giả miêu tả bằng những hình ảnh: dãi nắng, vàng hoe tóc bồng, đêm nhóm lửa hồng, nằm nghe gió thổi, thia lia sao xa,…
-Bức tranh đó gợi tả cuộc sống mục đồng vất vả nhưng có những niềm vui bình dị mà không phải ai cũng được hưởng (nằm trên bãi cát, ngắm sao, ăn ngô nướng…)gợi tả tâm hồn đẹp, trí tưởng tượng phong phú của những cậu bé mục đồng.
Câu 3:
-Cách gieo vần: vần chân (vần liền, vần cách), vần chính, vần thông.
-Cách ngắt nhịp: 2/2. Riêng 3 dòng cuối được ngắt dòng đặc biệt và có nhịp đặc biệt:
Dê…
Cừu…
bứt cọng nắng
Câu 4: Tác giả thể hiện tình cảm yêu quý chú bé mục đồng. Tình cảm đó được thể hiện gián tiếp qua cách miêu tả cuộc sống của chú bé, qua những câu thơ như: “Suốt ngày dãi nắng/Vàng hoe tóc bồng”
Câu 5:
-Biện pháp tu từ: so sánh (hạt bắp nướng – chín căng như giọt sương; một hòn than nổ - bung xoè như vì sao băng)
->Tác dụng: Khiến cho việc miêu tả cuộc sống của mục đồng thêm thi vị, khoáng đạt, gần gũi với thiên nhiên dù đạm bạc, đơn sơ, góp phần thể hiện tâm trạng đầy sự hào hứng, thích thú với cuộc dạo chơi giữa thiên nhiên
Câu 6: Thông điệp mà văn bản muốn gửi đến người đọc là hãy lắng nghe, tận hưởng vẻ đẹp bình dị của thiên nhiên và cuộc sống.
Câu 7. HS viết đoạn văn theo yêu cầu đề bài
* Hình thức: đảm bảo về số câu, không được gạch đầu dòng, không mắc lỗi chính tả, ngữ pháp. Hành văn trong sáng, trôi chảy ;
  * Nội dung: 
- Mở đoạn: Giới thiệu vấn đề cần nghị luận: kí ức tuổi thơ đối với mỗi người.
- Than đoạn:
- Giải thích “Kí ức tuổi thơ”: những kỉ niệm thời thơ ấu khi chúng ta còn bé, vô lo vô nghĩ, hồn nhiên vui chơi tinh nghịch.
- Phân tích:
* Mỗi con người ai cũng có tuổi trẻ, cũng trải qua những năm tháng trẻ con vui tươi, hồn nhiên, những kỉ niệm đó sẽ theo chúng ta đến suốt cuộc đời, góp phần làm hoàn thiện tính cách, lối sống của bản thân sau này.
* Kí ức tuổi thơ có vai trò vô cùng quan trọng đối với mỗi con người, mỗi người đều có những kỉ niệm cho riêng mình.
* Người không có tuổi thơ, không có kí ức đẹp là những người có tâm hồn nghèo nàn, sau này khi nhìn lại không có gì đáng nhớ tạo ra sự trống rỗng.
- Chứng minh:
* Học sinh tự lấy dẫn chứng về tầm quan trọng của kí ức đối với cuộc sống của con người.
* Tuy nhiên trong cuộc sống cũng có những kí ức đau buồn của thời trẻ mà con người ta muốn quên đi, nó là vết thương lớn theo ta đến suốt đời. Lại có những người thu mình trong một góc từ nhỏ, ít giao lưu, những người này sẽ có ít kí ức để nhớ về.
- Kết đoạn: Khái quát lại vai trò, tầm quan trọng của kí ức tuổi thơ đối với mỗi người; đồng thời rút ra bài học, liên hệ bản thân.
DẠNG 3: NGHỊ LUẬN VĂN HỌC
Đề bài: Phân tích bài thơ “Lời của cây” của Trần Hữu Thung
Gợi ý dàn ý
1. Mở bài
- Giới thiệu về tác giả Trần Hữu Thung:Trần Hữu Thung (1923-1999) sinh tại quê gốc Diễn Châu, Nghệ An. Trần Hữu Thung có phong cách một nhà thơ dân gian. Thơ đối với ông, những ngày đầu cầm bút, chỉ là phương tiện công tác, ông viết để ca ngợi chiến công, phổ biến chủ trương chính sách, phản ánh đời sống người nông dân kháng chiến. Lời lẽ mộc mạc, tình cảm thật thà, phổ cập. Trần Hữu Thung không quan tâm lắm đến cái mà bây giờ ta gọi là trữ tình riêng tư. Ông không nói chuyện mình. Không vui buồn chuyện riêng. Đúng hơn lòng ông vui buồn cùng vận nước, tình dân.
- Giới thiệu về bài thơ “Lời của cây”: Bài thơ là tình cảm yêu mến, nâng niu, trân trọng của tác giả đối với mầm cây, vạn vật. Đồng thời nói thay lời của cây về muốn được đóng góp màu xanh cho cuộc sống; khao khát được con người hiểu và giao cảm.
2. Thân bài
2.1. Lời của tác giả (miêu tả, nói thay tâm tình của mầm cây)
* Quá trình sinh trưởng của hạt mầm được tác giả thể hiện giống như quá trình một em bé sơ sinh đang lớn lên được chăm bẵm, nâng niu từng ngày qua những âm thanh, hình ảnh:
- Khi mầm đang là hạt, chưa được gieo xuống đất, đang cầm trong tay mình (khổ 1):
+ Hạt nằm lặng thinh.
=> Nghệ thuật nhân hoá, một hạt giống khi chưa được gieo xuống đất nên chưa có dấu hiệu của sự sống, sự im lặng thoáng chút buồn, chút chờ đợi. Bởi vậy, nhà thơ chưa cảm nhận thấy âm thanh sự sống của hạt mầm.
-Khi hạt nảy mầm, sự sống bắt đầu xuất hiện (khổ 2)
+ Hạt nảy mầm - “nhú lên giọt sữa” : Nghệ thuật ẩn dụ, mầm như giọt sữa đang nhú ra khỏi lớp vỏ của hạt tinh khôi, căng mọng, mỡ màng => cảm giác như một thân thể non tơ, cần nâng niu, bảo vệ
+ Mầm “ thì thầm” – tác giả “ghé tai nghe rõ” => Từ sự lặng thinh ở khổ 1, mầm đã cất tiếng thì thầm khiến nhà thơ ghé tai nghe rõ => Lời thì thầm ấy như là hơi thở cuộc sống, như tiếng khóc của em bé khi chào đời, tác giả ghé tai nghe rõ dấu hiệu của sự sống đang tồn tại, phải chăng tiếng thì thầm ấy cũng là lời cảm ơn của hạt mầm đối với người gieo hạt.
-Khi mầm đang lớn dần trong sự nâng niu của hạt (khổ 3)
+ Mầm tròn nằm giữa – vỏ hạt làm nôi => Mầm như một em bé non nớt, đang được bao bọc, che chở trong “vòng tay” của vỏ hạt.
+ Mầm tròn nằm giữa “nôi” - nghe bàn tay vỗ, nghe tiếng ru hời - mầm như em bé đang nằm trong nôi được cưng nựng, âu yếm, vỗ về, hát ru.
-Khi mầm mở mắt (khổ 4):
+ Mầm kiêng gió bắc, mưa giông -> những yếu tố ảnh hưởng không tốt đến sự sống, phát triển của hạt mầm -> tác giả đã rất am hiểu, tránh cho hạt mầm những yếu tố bất lợi đó.
+ Từ đó, hạt mầm mở mắt, đón tia nắng hồng -> quá trình sinh trưởng đầy thử thách nhưng cũng đầy ánh sáng và niềm vui.
- Khi cây đã thành (khổ 5)
+ Nở vài lá bé -> hạt mầm lớn lên, phát triển từng ngày -> xuất hiện “màu xanh”- màu của sự sống, đâm chồi nảy lộc.
+ Màu xanh ấy – bắt đầu “bập bẹ” -> Nghệ thuật nhân hoá. Từ âm thanh thì thầm -> mầm cất lên thành tiếng “bập bẹ” cùng với sự lớn lên của mình => mầm như em bé, đến tuổi tập nói, mang những tiếng bi bô, trìu mến đến với thế giới này.
=> Nhà thơ quan sát, vỗ về, chăm chút cho hạt mầm như chăm sóc một em bé sơ sinh đang lớn lên từng ngày. Nhà thơ có sự quan sát kĩ càng, tỉ mỉ và chịu khó lắng nghe mới có thể am hiểu quá trình này tường tận như thế. Qua đó, thể hiện cảm xúc yêu thương, trìu mến, nâng niu của tác giả đối với những mầm cây, sự giao cảm tinh tế của nhà thơ với cảnh vật.
- Tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa: Tác giả nhân hóa hạt mầm như một cô bé, cậu bé thì thầm tâm tình với các bạn nhỏ về niềm vui lớn lên từng ngày
-> Tác dụng:
+ Góp phần miêu tả sống động quá trình sinh trưởng từ mầm thành cây.
+ Tạo nên sự gần gũi, gắn bó giữa hạt mầm, cây và con người.
- Cách gieo vần, nhịp trong bài thơ:
+Vần: vần chân (mình - thinh, mầm - thầm, dông - hồng, thành - xanh, bé - bẹ, ơi - trời)
-> Tác dụng: Làm cho dòng thơ, câu thơ dễ nhớ, dễ thuộc; tạo nên sự kết dính trong văn bản, tạo độ ngân vang cho “lời của cây” trong tâm hồn người đọc
+ Nhịp: ~ chủ yếu nhịp 2/2 đều đặn như nhịp đưa nôi, vừa diễn tả nhịp điệu êm đềm của đời sống cây xanh, vừa thể hiện cảm xúc yêu thương, trìu mến của tác giả.
~ Ngoài ra, một số dòng nhịp 1/3 (Nghe/bàn tay vỗ; nghe/tiếng ru hời) -> Mầm như một em bé đang được âu yếm, vỗ về bằng những âm thanh trong cuộc sống.
=> Qua lời của tác giả (miêu tả, tâm tình thay mầm cây), ta thấy sự giao cảm tinh tế của nhà thơ với cảnh vật. Phải là một con người lắng nghe với tất cả trái tim, nhà thơ mới có thể lắng nghe và thấu hiểu những âm thanh bé nhỏ “thì thầm”, “bập bẹ” như thế.
2. 2. Lời của cây (khổ cuối)
Tác giả tiếp tục sử dụng biện pháp nhân hóa:
+ Cách xưng hô tôi - các bạn -> tạo nên mối quan hệ thân thiết giữa cây và con người.
- Cách ngắt nhịp 1/3: Rằng/các bạn ơi -> nhấn mạnh vào khao khát của cây khi cây muốn được con người hiểu và giao cảm.
=> Cây muốn con người hiểu rằng khi lớn lên, cây muốn đóng góp màu xanh của mình vào thiên nhiên, vào mùa xuân cuộc đời để tô thắm thêm cho mùa xuân ấy trở nên đẹp và tươi mới hơn.
* Chủ đề và thông điệp văn bản muốn gửi gắm:
- Chủ đề: Bài thơ thể hiện niềm yêu thương, trân trọng những mầm xanh thiên nhiên.
2.3. Nghệ thuật
- Từ ngữ, hình ảnh đặc sắc.
- Biện pháp tu từ nhân hóa
- Cách ngắt vần, nhịp phù hợp, độc đáo.
2.4. Liên hệ, mở rộng: vai trò của mỗi con người góp phần đóng góp cho sự phát triển của xã hội; việc bảo vệ môi trường thiên nhiên
3. Kết bài
- Khẳng định lại giá trị của bài thơ.
- Bày tỏ suy nghĩ bản thân.
BUỔI 2:

onthicaptoc.com GA day them Van 7 CTST HK1